św. Jadwiga

Powrót

DZIEJE NASZEJ PARAFII cd. MIEJSCA KULTU

Miejsca kultu

           

1. Kościół parafialny pod wezwaniem św. Jadwigi w Białogardzie

           

Kościół parafialny pw. św. Jadwigi jest najnowszym obiektem sakralnym, służącym do odprawiania kultów religijnych w parafii. W poprzednim rozdziale została już omówiona kwestia powstania parafii i budowy kościoła parafialnego na Osiedlu Kołobrzeskim. Starania o pozwolenie na budowę świątyni duszpasterze parafii rozpoczęli w 1981 r., ale uzyskali je dopiero w 1987 r. Na rozpoczęcie budowy trzeba było jednak poczekać aż do 1991 r. Budowa kościoła parafialnego została rozpoczęta przez ks. proboszcza  Józefa Kwiecińskiego, ale głównymi pracami kierował kolejny proboszcz ks. Tadeusz Wilk. 16 października 1994 roku kościół pw. św. Jadwigi został poświęcony przez biskupa Jeża i oddany do użytku, jednakże prace budowlane trwały jeszcze przez następne lata[1]. Powołany Komitet Budowy Kościoła zajmował się kwestiami finansowymi. Projektantem i inspektorem nadzoru budowy był Adam Świtek[2]. Brak dostatecznych środków finansowych wpłynął na wydłużenie okresu wykańczania i wyposażania kościoła parafialnego oraz terenu wokół niego. Należy tu podkreślić duży wkład kapłanów, pracujących w parafii, w pozyskiwanie funduszy na rzecz budowy kościoła. Oprócz zbiórek pieniężnych organizowanych wśród parafian, poszukiwano dodatkowych sponsorów: ks. T. Wilk uzyskał wsparcie finansowe od Europejskiego Funduszu Pomocy[3], zwracano się o dotacje finansowe do władz diecezji[4]. Duży wkład zarówno finansowy, jak i fizyczny, w budowę świątyni włożyli mieszkańcy parafii, którzy dobrowolnie uczestniczyli w pracach budowlanych[5]

 

W 1995 roku w kościele położono nową posadzkę.  Prace wykonali: Bogdan Białomyzy i pracownicy firmy budowlanej jego ojca Jana Białomyzego[6]. 30 października 1995 roku kościół wzbogacił się o tabernakulum. Pieniądze na jego zakup ofiarowała parafia pw. św. Konrada z Ambergu, a wykonał je J. Pączek z Karlina[7]. W latach 1996-1997 w świątyni wykonano drewniany, ocieplany sufit. Pracami kierował Adam Szymański[8]. A we wrześniu 1999 roku w kościele zamontowano sześć nowych okien[9]. W 2003 roku kościół wzbogacił się o kolejny cenny dar – były nim organy piszczałkowe podarowane przez parafię z Kolonii[10].

Z dekretu powizytacyjnego z dnia 26 czerwca 2006 roku wynika, iż wszelkie inwestycje budowlane z lat 2001-2006 związane były z wykańczaniem świątyni: wstawiono witraże, wykonano prace elewacyjne, instalację odgromową i rynnową, pomalowano wnętrze, uporządkowano otoczenie kościoła, sprowadzono organy piszczałkowe oraz zakupiono niektóre elementy wystroju wnętrza. Wskazano również na konieczność budowy przy kościele zaplecza katechetyczno-gospodarczego[11]. Budowę tego obiektu rozpoczęto w 2010 roku, a w 2012 roku dom parafialny przy kościele św. Jadwigi był już wybudowany i wyposażony[12].

Według  spisu inwentarza z dnia 30 listopada 2005 r. wraz z późniejszym  aneksem z dnia 9 grudnia 2010 r. we wnętrzu kościoła pw. św. Jadwigi znajdują się:

- ołtarz główny drewniany, przenośny, ozdobiony metaloplastyką z miedzi, przedstawia scenę rozmnożenia chleba,

- ambona przenośna, współczesna, ozdobiona metaloplastyką z miedzi, przedstawia księgę życia wg Apokalipsy św. Jana,

- konfesjonały – dwa współczesne, jeden zamknięty w formie szafy trzydrzwiowej i drugi otwarty,

- organy piszczałkowe sprowadzone z Kolonii w 2003 roku na emporze organowej, 10-głosowe,

- kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej z 2004 roku autorstwa Władysława Fijałkowskiego,

- 12 małych okien witrażowych wykonanych w technice „Tiffany” (spoiwo żywiczne), przedstawiających w symbolice kwiatów różne cnoty chrześcijańskie oraz figuralną postać św. Jadwigi Śląskiej, wykonane w latach 2002-2003 w pracowni Piotra Sierakowskiego w Poznaniu,

- zakrystia wydzielona z części prezbiterium,

- obrazy Miłosierdzia Bożego oraz św. Jadwigi wraz z oświetleniem,

- 36 ławek wykonanych w 1997 roku, a w prezbiterium 9 siedzisk i 8 krzeseł,

- na placu przed kościołem krzyż metalowy z czasu budowy kościoła,

- brak dzwonów we wnętrzu kościoła[13].

            Budowa kościoła parafialnego pw. św. Jadwigi była wielkim wyzwaniem dla całej parafii. Należy podkreślić, że dzieło to powstawało w bardzo trudnym, przełomowym  okresie gospodarczym, politycznym i społecznym. Idea budowy nowego kościoła parafialnego narodziła się na początku lat 80., a więc w okresie kiedy w Polsce trwał jeszcze system komunistyczny. Ówczesne władze były wrogo nastawione do Kościoła jako instytucji i zwalczały ją wszelkimi środkami, w tym też nie wydawano zgody na budowanie nowych świątyń. Dlatego też od powstania idei budowy kościoła do jej realizacji upłynęło niemal 10 lat. Świątynia została oddana do użytku w 1994 roku, w stanie surowym, ale możliwym do jej użytkowania. Przez kolejne lata stopniowo kończono budowę i wyposażano kościół i teren wokół niego.

 

 

2. Kościół pomocniczy pod wezwaniem św. Jerzego w Białogardzie.  Kościół pw. św. Jerzego jest jednym z najstarszych zabytków w Białogardzie.

Wybudowany został około XIV w. prawdopodobnie na fundamentach świątyni pogańskiej. Pierwotnie w miejscu obecnego kościoła znajdowała się kaplica i dom dla trędowatych, umieszczane zwyczajowo poza murami miasta. Historyczne materiały źródłowe pozwalają przypuszczać, że na terenie obecnego kościoła miała miejsce konsekracja nowej kaplicy przez biskupa Ottona z Bambergu, który w trakcie misji apostolskiej na Pomorzu odwiedził Białogard w 1124 r. Świątynia była wielokrotnie niszczona przez pożary. W znacznym stopniu została przebudowana w 1858 r. Obecny wygląd zawdzięcza ostatniej przebudowie z  lat 1870-1910. Z tego czasu pochodzi zakrystia wzniesiona prawdopodobnie na miejscu pierwotnej (zachowały się widoczne ławy fundamentowe). Do 1945 r. kościół  użytkowany był  jako ewangelicka kaplica cmentarna[14]. 14 maja 1947 r. kościół został poświęcony. Jest to obiekt zabytkowy – drugiej klasy (nr rej. A-454 z 19.03.1960 r.)[15].

Kościół pw. św. Jerzego to świątynia jednonawowa, wybudowana na planie prostokąta, z czworoboczną, trójkondygnacyjną wieżą, zwieńczoną dachem ostrosłupowym, która tworzy kruchtę i z poligonalnym (trójbocznym) prezbiterium[16]. Jest to kościół orientowany, murowany z cegły o wątku wendyjskim[17] (ściany korpusu) i gotyckim[18] (ściana frontowa), w ścianach bocznych wieży układ cegieł jest mocno przemieszany[19]. Wejście do kościoła jest ostrołukowe, znajduje się w osi wieży. Kościół oszkarpowany[20], posiada ostrołukowe otwory okienne, dwuspadowy dach, pokryty dachówką karpiówką. U nasady dachu fryz arkadowy obiegający wkoło ściany kościoła. W prezbiterium, w każdej ścianie jest centralnie umieszczony ostrołukowy otwór okienny, w narożach są szkarpy. Wnętrze kościoła nakryte jest stropem belkowym, w prezbiterium sklepienie trójpolowe z żebrami spływającymi na służki[21]. W okresie powojennym wnętrze kościoła zostało przebudowane[22]

 

Od 1 stycznia 1971 r. kościół znajdował się we wspólnym władaniu parafii Kościoła rzymskokatolickiego w Białogardzie oraz Kościoła ewangelicko- augsburskiego, ale z dniem 29 czerwca 1971 roku właścicielem i gospodarzem świątyni stała się ostatecznie parafia rzymskokatolicka. Od momentu erygowania rektoratu pw. św. Jerzego jednym z głównych zadań pracujących tu kapłanów była troska o renowację świątyni. Pierwsze kroki w tym kierunku podjął ks. St. Chojnowski, który musiał przede wszystkim dostosować wnętrze kościoła do wymogów liturgii posoborowej. W dekrecie powizytacyjnym z dnia 20 kwietnia 1979 roku znajdują  się zalecenia administracyjne dotyczące wystroju wnętrza świątyni. Dotyczą one realizacji planu dalszego wystroju kościoła, tj. ukształtowania prezbiterium, witraży, konfesjonału, nowych ławek, stacji drogi krzyżowej[23]. Przez następne lata dokonano całkowitej modernizacji wnętrza kościoła. O dokonanych zmianach mówią kolejne dekrety powizytacyjne. W dekrecie powizytacyjnym z dnia 5 marca 1984 r. oraz w Kronice wizytacji pasterskiej parafii św. Jadwigi z października 1983 r. są dane mówiące o aktualnym stanie kościoła pw. św. Jerzego – w ciągu 5 lat wykonano zalecenia z poprzedniej wizytacji pasterskiej, tj. przebudowano prezbiterium, kościół wyposażono w nowe ławki, zbudowano nowy chór, w oknach zainstalowano witraże, ponadto na terenie przykościelnym zbudowano wiatę, pod którą odprawia się Msze św. w okresie letnim[24]. Kolejne większe inwestycje przeprowadzono w kościele i na terenie przykościelnym w latach 90. W tym okresie kościół wyposażono w brakujące ławki, w nowy konfesjonał, wymieniono instalację elektryczną i nagłośnieniową, wymieniono drewniany strop, tynki wewnętrzne oraz dachówki nad zakrystią. Wsparcia finansowego na remont dachu udzielił w kwietniu 1996 roku Zarząd Miasta Białogard[25]. Z kolei na terenie przykościelnym zbudowano nowe zadaszenie letniego ołtarza, wyłożono plac przykościelny kostką brukową oraz wybudowano ogrodzenie wokół terenu kościelnego[26]. W listopadzie 1995 roku zamontowano nowe, dębowe drzwi, które wykonał A. Cygan z Bolkowa, a fundusze na ten cel pozyskano ze specjalnie zorganizowanej zbiórki[27]. Na początku lat 2000 kościół został odmalowany, zamontowano w nim kratę przy wejściu, wymieniono pokrycie wieży i uporządkowano jej wnętrze, a także pokryto blachą zadaszenie nad ołtarzem polowym, znajdującym się przed kościołem. Ostatnim przedsięwzięciem w zakresie renowacji zewnętrznej świątyni jest, zgodnie ze wskazaniami powizytacyjnymi z 2006 r. remont elewacji kościoła [28]

                                         

Według spisu inwentarza z dnia 30 listopada 2005 r. wraz z późniejszym  aneksem z dnia 9 grudnia 2010 r. we wnętrzu kościoła pw. św. Jerzego znajdują się:

- ołtarz główny (w świątyni nie ma ołtarzy bocznych), który jest drewniany, zbudowany na konstrukcji stalowej, bez ozdób,

- współczesna ambona, bez ozdób,

- współczesny konfesjonał w formie szafy dwudrzwiowej,

- organy elektroniczne, dwumanuałowe z klawiaturą nożną, marki „Content”,

- trzy okna witrażowe w prezbiterium, przedstawiające tematykę  rozmnożenia chleba,  

  wykonane w 1982 r. w pracowni E. Ratajskiego,

- dzwon w formie sygnaturki w wieży uruchamiany ręcznie za pomocą liny,

- półotwarta zakrystia bez drzwi od strony nawy głównej,

- obraz Miłosierdzia Bożego,

- 26 współczesnych, tapicerowanych ławek, a w prezbiterium 3 siedziska i 6 krzeseł,

- na placu przed kościołem krzyż misyjny[29].

            Obecnie po wieloletniej renowacji kościoła, dzięki wysiłkom kolejnych księży proboszczów, świątynia jest w pełni zmodernizowana, a szczególnie jej wnętrze.

            Kościół pw. św. Jerzego jest również użytkowany przez inne wyznania chrześcijańskie. Jest to kościół filialny parafii ewangelicko-augsburskiej pw. Jezusa Dobrego Pasterza w Koszalinie (przynależnej do diecezji pomorsko-wielkopolskiej). Nabożeństwa odbywają się w drugą niedzielę miesiąca w języku niemieckim o godz.14.00[30]. Ponadto od 1999 kościół pw. św. Jerzego służy również grekokatolikom. Parafia obrządku bizantyjsko-ukraińskiego należy do eparchii wrocławsko-gdańskiej[31], jej proboszczem od 2010 roku jest ks. Marek Sośnicki (w latach 1998-2010 był jej administratorem). Nabożeństwa w tym obrządku odbywają się w niedzielę i święta o godz. 14.30.

 

3. Kościół filialny pw. Matki Bożej Królowej Polski w Łęcznie

 

Łęczno to wieś sołecka  położona  ok. 6 km na południowy zachód od Białogardu. Administracyjnie wieś należy do gminy Białogard, w powiecie białogardzkim. W roku 2007 wieś liczyła 279 mieszkańców. W skład sołectwa wchodzą ponadto jeszcze osady: Łęczenko, Łęczynko i Żabiniec.

Pod względem administracji kościelnej Łęczno do 1973 roku należało do parafii białogardzkiej pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. 2 października 1973 r. erygowano samodzielną parafię przy kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski w Łęcznie  z siedzibą w Podwilczu. Do parafii tej przyłączono jeszcze miejscowości: Podwilcze, Karwino, Stanomino, Rychowo, Rychówko, Sińce, Laski, Komasowo, Nasutowo, Zagórze i Goryszewo. Kościołem parafialnym nowo utworzonej parafii został kościół w Łęcznie pw. Matki Bożej Królowej Polski, a kościołem proparafialnym  - kościół pw. św. Marcina Biskupa w Podwilczu[32]. 21 stycznia 1982 roku Łęczno zostało odłączone od parafii Podwilcze i włączone do nowo powstałej, w miejsce rektoratu pw. św. Jerzego,  parafii pw.  św. Jadwigi Śląskiej[33].

W centrum Łęczna, na wzniesieniu,  znajduje się kościół pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski, poświęcony 14 kwietnia 1945 roku. Jest to najcenniejszy zabytek sakralny na terenie parafii. Kościół wybudowany został w XV/XVI wieku w stylu gotyckim. Z tego czasu zachowała się wieża oraz ściany nawy, które były w późniejszych czasach nadbudowane o czym świadczy pochyła odsadzka[34] widoczna wewnątrz kościoła. W 1867 roku miała miejsce następna rozbudowa, w wyniku której: otynkowano kościół, zmieniono zakończenie od wschodu, a do północy dobudowano zakrystię nadając jej neogotycki wystrój[35]. Kościół jest orientowany, z cegły, salowy, oszkarpowany,  założony został na planie prostokąta, z wyodrębnionym od wschodniej strony prezbiterium, zamkniętym trójboczną absydą[36]. Od strony zachodniej do korpusu kościoła przylega, na rzucie zbliżonym do kwadratu, wieża z cegły i granitu z okrągłołukowymi blendami[37], trójkondygnacyjna, z dachem czterospadowym i portalem ostrołukowym[38]. Po stronie południowej kościoła ustawiony jest współczesny, drewniany krzyż misyjny, po przeciwnej stronie stoi dzwonnica. Teren przykościelny wyznaczony jest kamiennym, wysokim murem, górą przebiega drewniany, prosty płot przerywany ceglanymi słupkami. Od strony południowej usytuowane jest główne wejście na plac kościelny[39].

 

Z pierwotnego wyposażenia kościoła zachował się prawie cały wystrój tworzący zespół ołtarzowy. Należy do niego: barokowy, na wzór flamandzki ołtarz główny z ok. 1669 r., barokowa ambona z 2. połowy XVII wieku, dwa dzwony z gotyckim napisem z XVII oraz z XVIII wieku na wieży, renesansowa chrzcielnica, neoromańskie organy, neogotyckie witraże z XIX wieku, empora organowa[40] z XIX wieku[41].

Wnętrze kościoła jest jednonawowe, przez całą długość nawy przechodzą dwa rzędy słupów podpierające drewniany strop. Na emporę organową prowadzą drewniane, jednobiegowe, zakręcone u dołu schody, wyposażone w drewnianą balustradę z prostymi, ażurowymi tralkami[42], bez zdobień[43]. Okna w świątyni pokryte są szkłem witrażowym, białym, z kwaterami wypełnionymi szczeblinami[44] w tzw. kratownicę. W prezbiterium okna kryte są szkłem witrażowym, barwionym. Każda kwatera pokryta jest symetrycznie powtarzającym się czterolistnym kwiatostanem wpisanym w rozetę. Tworzą one pasy bordiury[45] wypełniające całą powierzchnię okna stanowią jednocześnie tło dla ołtarza głównego. Witraże są w kolorach nasyconych niebieskości, zieleni, karminu, żółcieni i bieli. W wieży na drugiej kondygnacji, na każdej ze ścian, znajdują się półkoliste, małe podwójne przeźrocza[46]. Drzwi główne do świątyni są drewniane, jednoskrzydłowe, w kształcie prostokąta, górą przekryte łukiem ostrym, który jest przeszklony białym szkłem witrażowym. Drzwi boczne do kruchty są również drewniane, jednoskrzydłowe, w kształcie prostokąta, górą przekryte łukiem  pełnym[47].

W 1970 r. wyposażenie kościoła (ołtarz główny, ambona, chrzcielnica, dwie misy chrzcielne) zostało wpisane do rejestru zabytków województwa koszalińskiego z uzasadnieniem, iż jest to interesujący przykład pomorskiej renesansowej i barokowej snycerki i odlewnictwa z XVI-XVII wieku[48].

Ta niezwykle zabytkowa i oryginalna, pod względem wystroju, świątynia była jednak bardzo zaniedbana. Świadczą o tym dokumenty z archiwum parafialnego, a szczególnie dekrety powizytacyjne. We wspominanym już wcześniej dekrecie po pierwszej wizytacji biskupiej w rektoracie pw. św. Jerzego z 20 kwietnia 1979 r., w części dotyczącej zaleceń administracyjnych, są wskazania do realizacji niezbędnych prac remontowo-renowacyjnych w kościele w Łęcznie. Ksiądz rektor został zobowiązany do naprawy elewacji budynku i okien, remontu zakrystii, wymiany posadzki, renowacji organów, adaptacji wnętrza do posoborowej liturgii (przystosowanie prezbiterium, tabernakulum i ołtarza), wyposażenia kościoła w stylowy konfesjonał i odpowiednie przygotowanie naczyń liturgicznych. Wizytujący rektorat pw. św. Jerzego  biskup T. Werno zwrócił szczególną uwagę na zły stan świątyni i terenu wokół niej i zobowiązał wiernych oraz  pracującego tu kapłana  do wysiłku, aby zmienić ten stan[49]. Przez kolejne lata kościół w Łęcznie był sukcesywnie remontowany i modernizowany. Do 1989 roku udało się zmodernizować częściowo wnętrze kościoła, z dokumentów wizytacji pasterskiej z tego roku, dowiadujemy się o poczynionych remontach i naprawach: w świątyni położoną nową, marmurową posadzkę, zrobiono nowy ołtarz, przeprowadzono renowację prezbiterium, uzupełniono witraże, pomalowano kościół i urządzono zakrystię[50].  Kolejnym etapem przy odnowieniu kościoła były prace na zewnątrz. We wskazaniach powizytacyjnych w 1995 roku pojawił się zapis o konieczności usunięciu wału ziemi wokół kościoła poniżej fundamentów, w celu osuszenia ścian[51]. Prowadzono też prace renowacyjne i remontowe w budynkach przykościelnych i na placu: do 2001 r. dokonano renowacji dzwonnicy, częściowego remontu wieży, wyłożono chodnik z kostki brukowej, ponadto położono nowe tynki wewnątrz świątyni, przeprowadzono remont zakrystii i wymieniono okna[52], a w następnych latach usunięto zmurszałe tynki zewnętrzne oraz zainstalowano kratę w wejściu kościoła[53]. Kolejnym etapem było wykonanie elewacji zewnętrznej, wymiana ogrodzenia terenu, a także remont plebanii[54].

Według spisu inwentarza z dnia 30 listopada 2005 r. wraz z późniejszym  aneksem z dnia 9 grudnia 2010 r. we wnętrzu kościoła pw. Matki Bożej Królowej Polski znajdują się:

- barokowy, drewniany ołtarz główny z 1669 r.,

- ambona z 2. połowy XVI w.,

- ambonka,

- klęczniki (przenośne konfesjonały),

- jeden półotwarty konfesjonał, ale jego pochodzenie jest nieznane,

- neoromańskie organy piszczałkowe  na emporze organowej z XIX w. (wymagają remontu),

- akademicki obraz „Pieta” w ołtarzu głównym z XVII w (też wymaga konserwacji),

- dwa dzwony, na jednym są z trudnością rozpoznawalne znaki napisu wykonanymi wielkimi literami, z napisu na drugim wynika, że został wylany w 1694 r. w Kołobrzegu przez Ernsta Kridewidt, uruchamiane ręcznie za pomocą liny,

- zakrystię stanowi specjalne pomieszczenie od strony północnej,

-16 ławek, w prezbiterium fotel dla celebransa i 4 krzesła,

- na placu przy kościele znajduje się dzwonnica, krzyż metalowy  i figura NMP[

 

4. Inne miejsca kultu na terenie parafii

 

4.1. Kaplica w Domu Pomocy Społecznej w Zwinisławiu

 

 Dom Pomocy Społecznej w Zwinisławiu jest ośrodkiem położonym peryferyjnie w granicach miasta, ale też i w granicach parafii pw. św. Jadwigi. Początki ośrodka sięgają XIX wieku. Założycielem insty­tucji był białogardzki pastor Ot­to Emil Klar. Pierwszy budynek – Klar Stiftung (Fundacja Kla­ra) wzniesiony został ok. roku 1897. Początkowo mieściła się tu ochronka i dom dla „wędrow­nych braci”, jak wówczas na­zywano bezdomnych. Być mo­że ze względu na podobień­stwo brzmieniowe do nazwi­ska założyciela, zakład nazywa­ny był także Fundacją św. Klary – Sankt Klara Stiftung. 24 czerw­ca 1902 r. ośrodek przemiano­wano na Johannishaus. Zmiana nazwy nie była przypadkowa. W owym czasie był tu tak­że ośrodek odwykowy dla alkoholików, stąd też na patrona ośrod­ka wybrano św. Jana Chrzciciela, jako patro­na abstynentów. Dru­gi budynek, nazywany Ernst Floss Hof, od nazwiska działacza społecznego na Po­morzu, pastora Flossa, powstał około 1900 r. Początkowo pełnił funkcję internatu dla chłopców przyuczających się do zawodów rzemieślniczych. W czasie woj­ny połączone w jedną osadę (Flosshof), budynki pełniły funk­cję lazaretu, w którym niemiec­cy żołnierze odzyskiwali zdro­wie po leczeniu szpitalnym. Od 1945 r. mieści się tu niezmien­nie Dom Pomocy Społecznej dla osób starszych i przewlekle so­matycznie chorych. W latach sie­demdziesiątych i osiemdziesią­tych ośrodek w Zwinisławiu za­czął popadać w ruinę. Pomimo że kierowani byli tu najbardziej chorzy i niedołężni, stan zakła­du pozostawiał wiele do życze­nia. Trudną sytuację finansową pogarszało niedochodowe go­spodarstwo rolne, działające w ramach DPS[56].

Kilkanaście  lat temu bardzo już zaniedbany ośrodek przejęła Fundacja Charytatywna im. Biskupa Czesława Domina. Przejęte bu­dynki domagały się natych­miastowego kapitalnego re­montu. Palącą sprawą by­ło zapewnienie bezpieczne­go funkcjonowania w ośrod­ku oraz dostosowanie go do standardów europejskich. Obecnie ośrodek jest wyremontowany, a jego otoczenie stanowi jeden z najpiękniejszych zakątków miasta[57].

Szczególną opieką otaczają mieszkańców domu siostry albertynki, pracujące w Zwinisławiu od 1954 roku. W dniu 4 maja 1954 roku na zaproszenie ówczesnego kierownika ośrodka do prowadzenia Domu Opieki w Zwinisławiu przybyły siostry zakonne ze Zgromadzenia Sióstr Albertynek Posługujących Ubogim, z Krakowa. Siostry zakonne opiekowały się chorymi i kierowały pracą całego ośrodka (księgowością i administracją). Pierwszą przełożoną była siostra Arnolda Jaszczyszyn. W 1972 roku siostry zakonne odeszły z administracji i zajmowały się wyłącznie chorymi[58]

 W budynku DPS mieści się kaplica (została poświęcona 2 lipca 1954 r.[59]) co umożliwia pensjonariuszom uczestnictwo we Mszy św. Duchową opieką mieszkańców Domu Pomocy Społecznej otacza ksiądz kapelan, który także przychodzi na oddziały do chorych leżących, którzy nie mogą uczestniczyć w nabożeństwach w kaplicy[60]. Msze św. odprawiane są tu codziennie, Msza św. niedzielna jest o godz. 11.00. Kaplica w DPS ma charakter półotwarty.

 

4.2. Świetlica gminna w Gruszewie

 

Gruszewo to  wieś sołecka  położona  ok. 6 km na południowy zachód od Białogardu. Administracyjnie wieś należy do gminy Białogard, w powiecie białogardzkim. W roku 2011 wieś liczyła 200 mieszkańców[61]. W 1974 roku wieś została włączona do rektoratu pw. św. Jerzego, a w 1982 roku do parafii pw. św. Jadwigi.

Z powodu braku na terenie miejscowości kościoła Msze św. były sprawowane w świetlicy gminnej, która została zaadoptowana do celów liturgicznych[62]. W świetlicy znajdował  się jedynie podstawowy sprzęt liturgiczny (naczynia, szaty, księgi)[63]. Msza św. niedzielna odprawiana była w każdą sobotę o godz.18.00. Od roku 2008 kaplica w Gruszewie nie funkcjonuje ze względu na zły stan budynku.

 

4.3. Krzyże przydrożne

 

W państwach przyjmujących chrześcijaństwo jako religię państwową krzyże zaczęły pojawiać się coraz częściej w krajobrazie. W zależności od możliwości pozyskania danego materiału i wykonawcy, krzyże stawiane przy drogach i innych miejscach publicznych były najczęściej drewniane, kamienne lub wreszcie żelazne. Manifestując swoje uczucia religijne, chrześcijanie stawiali nie tylko wolno stojące krzyże, ale także małe kapliczki[64]. Krzyże i kapliczki w Polsce można spotkać wszędzie. Najczęściej usytuowane są przy drogach i na placach wiejskich, na osi alei prowadzących do dworów i w parkach dworskich, pośród pól, w lasach i na łąkach. Stawiano je na mogiłach żołnierzy i ludzi zmarłych podczas epidemii, na cmentarzach przykościelnych i centralnych placach przed kościołami[65]. Najwięcej krzyży, figur przydrożnych oraz kaplic zaludnionych rzeźbami i obrazami wzrosło u nas z posiewu kontrreformacji[66].

Na terenie parafii pw. św. Jadwigi nie ma  przydrożnych kapliczek, natomiast są krzyże, które postawione są w trzech wioskach: w Dębczynie, Gruszewie i Łęcznie. O krzyże troszczą się mieszkańcy[67]. Są one regularnie odnawiane. W Gruszewie krzyż jest nowy, stalowy, stoi przy wyjeździe z wioski w kierunku Rąbina[68]. Krzyże w Łęcznie  i Dębczynie są postawione  w środku wiosek przy drogach[69].

 

4.4. Cmentarz

 

Chrześcijaństwo od samego początku swego istnienia rozpoznawane było po jego wyjątkowym szacunku dla zmarłych i trosce o należyte i godne pogrzebanie ich szczątków doczesnych. W czasach  prześladowań, szacunek dla zmarłych za wiarę, dodawał takiej odwagi żyjącym chrześcijanom, ze czasem z narażeniem życia zbierali, a nawet wykupywali szczątki zamęczonych, aby ich godnie i z wiarą pochować. W grzebaniu zmarłych widziano naturalny obowiązek ludzki i religijny. Święty Augustyn pouczał, że troska o zmarłych jest zarazem pociechą dla żyjących[70].

            Dzień śmierci jest dla chrześcijanina, po zakończeniu jego życia sakramentalnego, dopełnieniem nowych jego narodzin rozpoczętych na chrzcie[71]. Pogrzeb chrześcijański jest obrzędem liturgicznym Kościoła[72]. Tam gdzie to możliwe, Kościół powinien mieć własne cmentarze albo przynajmniej kwatery na cmentarzach świeckich, przeznaczone na grzebanie wiernych zmarłych, należycie pobłogosławione[73].

            Na terenie parafii pw. św. Jadwigi znajduje się cmentarz komunalny, usytuowany przy ul. Szpitalnej w Białogardzie. Jest to najstarszy tego typu obiekt w mieście i jest wpisany na listę zabytków. Przed 1945 r. był to cmentarz ewangelicki. Na jego terenie  nie ma kaplicy, znajduje się natomiast kamienny krzyż, przy którym jest sprawowana Msza św. 1 listopada. Na cmentarzu znajdują się groby zmarłych Niemców i Polaków. Najstarsze z nich pochodzą z drugiej  połowy XIX w. Zachowały się też grobowce, w większości należące do niemieckich rodzin, które mieszkały w Białogardzie do 1945 r. W północnej części cmentarza znajdują się groby niemowląt i dzieci, które zmarły w pierwszych latach po II wojnie św. Obszar cmentarza graniczy z terenem  szpitala  powiatowego i rzeką Liśnicą. Obecnie grzebanie  zmarłych zdarza się tu sporadycznie (na około 60-u pogrzebów rocznie, 10 pochowków jest na tym cmentarzu[74]).

 



[1] APJ, Kronika Parafii pw. św. Jadwigi (KPJ), s. 9.

[2] Tamże, s. 11.

[3] APJ, akta bez sygn., Korespondencja, dokumenty różne, Pismo Europejskiego Funduszu Pomocy do ks. biskupa Cz. Domina z   20 października 1993 r.; Tamże, Pismo Biskupa Cz. Domina do Europejskiego Funduszu Pomocy z 28 października 1993 r.

[4] APJ, akta bez sygn., Prośba ks. T. Wilka do biskupa M. Gołębiowskiego z 1 maja 2000 r.

[5] APJ, KPJ, s. 4, 6-8.

[6] Tamże, s. 12-13.

[7] Tamże, s. 15.

[8] Tamże, s. 19, 22, 28.

[9] Tamże, s. 39.

[10] Tamże, s. 88.

[11] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny z 26 czerwca 2006 r.

[12] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny z 23 lutego  2012 r.

[13] APJ, akta bez sygn., Spis inwentarza parafii pw. św. Jadwigi, Białogard 30 listopada 2005 r.; Tamże, Aneks do inwentarza parafii pw. św. Jadwigi, Białogard 9 grudnia 2010 r.

[14] A. Fijałkowski, J. Kalicki, Zabytki Białogardu, w: Białogard 1299-1999…, s. 282.

[15] SDKK 2012, s. 104.

[16] A. Fijałkowski, J. Kalicki, Zabytki Białogardu, w: Białogard 1299-1999…, s. 282.

[17] K. Kubalska-Szulkiewicz, M. Bielska-Łach, A. Manteuffel-Szarota, Słownik terminologiczny sztuk pieknych, Warszawa 1997, s. 431. Wątek wendyjski (słowiański)-sposób układania cegieł w Polsce w XIII wieku, zanikł ostatecznie w 1420 r.

[18] Tamże, s. 431.Wątek gotycki (polski)-sposób układania cegieł stosowany od XIV do XVI wieku; dzisiaj stosowany tylko przy odbudowie obiektów zabytkowych.

[19] A. Fijałkowski, J. Kalicki, Zabytki Białogardu, w: Białogard 1299-1999…, s. 282-283.

[20] K. Kubalska-Szulkiewicz, M. Bielska-Łach, A. Manteuffel-Szarota, Słownik terminologiczny…, s. 336. Szkarpa, skarpa, przypora-pionowy element konstrukcyjny budowli, mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku w postaci filara. Zadaniem przypory jest wzmocnienie ściany oraz przenoszenie ciężaru sklepienia (lub sklepień) budowli na podłoże (grunt, fundament).

[21] Tamże, s. 384. Służka-pionowy element o małym przekroju dostawiony do ściany lub filaru stosowany w budownictwie kościelnym w okresie od XI do XV wieku jako element konstrukcyjny i dekoracyjny, pionowa służka łączyła się z żebrami sklepienia, tworząc swoiste przejście między ścianą a sklepieniem.

[22] A. Fijałkowski, J. Kalicki, Zabytki Białogardu, w: Białogard 1299-1999…, s. 282-283.

[23] APJ, akta bez sygn., Dekret wizytacji pasterskiej  rektoratu pw. św. Jerzego w Białogardzie z  20 kwietnia 1979 r.

[24] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny z 5 marca 1984.; Tamże, Kronika wizytacji pasterskiej parafii św. Jadwigi z 1983 r.

[25] APJ, KPJ, s. 21, 25.

[26] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny parafii pw. św. Jadwigi w Białogardzie z 15 maja 2001 r.; Tamże, KPJ, s. 11, 17, 19, 28.

[27] APJ, KPJ, s. 15.

[28] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny parafii pw. św. Jadwigi w Białogardzie z  26 czerwca 2006 r.; Tamże, KPJ, s. 41, 76.

[29] APJ, akta bez sygn., Spis inwentarza parafii pw. św. Jadwigi, Białogard 30 listopada 2005; Tamże, Aneks do inwentarza parafii pw. św. Jadwigi, Białogard 9 grudnia 2010 r.

[30] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z duszpasterskiej wizytacji wstępnej z 4 października 1995 r.

[31] SDKK 2012, s. 619.

[32] Dekret erekcji parafii pw. Matki Bożej Królowej Polski w Łęcznie z siedzibą w Podwilczu, KKWD 1(1973), nr 11-12, s. 46-48.

[33] Dekret odłączenia miejscowości Łęczno od parafii Podwilcze i przyłączenia do parafii św. Jadwigi w Białogardzie, KKWD 10(1982), nr 7-8, s. 217-218.

[34] K. Krajewski, Mała encyklopedia architektury i wnętrz, Warszawa 1974, s. 324. Odsadzka- poziome cofnięcie dla zmniejszenia grubości muru w wyższym piętrze.

[35] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa; Tamże, Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Koszalinie z dnia 11 lipca 1970 r.

[36] K. Kubalska-Szulkiewicz, M. Bielska-Łach, A. Manteuffel-Szarota, Słownik…, s. 18. Apsyda (lub absyda)-w architekturze pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza. Zazwyczaj zamyka prezbiterium.

[37]Tamże, s. 48. Blenda (niem. blende ślepe okno, ślepa wnęka)-płytka wnęka w ścianie, o wykroju arkady lub okna, stosowana przede wszystkim w celach estetycznych, rzadziej do odciążenia ściany.

[38] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa-Bryła.

[39] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa; Tamże, Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Koszalinie z dnia 11 lipca 1970 r.

 

 

[40] K. Kubalska-Szulkiewicz, M. Bielska-Łach, A. Manteuffel-Szarota, Słownik…, s. 102. Empora-rodzaj galerii lub trybuny gł. w kościołach mającej na celu powiększenie powierzchni dla uczestników nabożeństwa lub stworzenie oddzielnego pomieszczenia.

[41] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa-Wyposażenie.

[42] Tamże, s. 418. Tralka, także balas, balasek, balaska-w architekturze pionowy element balustrady schodów, balkonu, tarasu, złożony na ogół z dwóch dzbanuszków zwanych też lalkami, wsparty na bazie, zwieńczony zazwyczaj plintą, podpierający poręcz.

[43] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa-Wnętrze, Schody.

[44] Tamże, s. 222. Szczeblina, potocznie szpros-listwa dzieląca skrzydło okienne lub drzwiowe na mniejsze pola, tzw. kwatery.

[45] Tamże, s. 49. Bordiura-pas dekoracyjny, zwykle z ornamentów lub elementów roślinnych, zamykający kompozycję plastyczną, malarską, graficzną, obramowujący płaskorzeźbę lub element budowli (np. drzwi, posadzkę, tablicę pamiątkową).

[46] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa-Okna.

[47] APJ, akta bez sygn., Wkładka do karty ewidencji  zabytków architektury i budownictwa-Drzwi.

[48] APJ, akta bez sygn., Decyzja w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków z 11 lipca 1970 r.

[49] APJ, akta bez sygn., Dekret wizytacji pasterskiej  rektoratu pw. św. Jerzego w Białogardzie z 20 kwietnia 1979 r.

[50] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z duszpasterskiej wizytacji wstępnej z 12 grudnia 1988 r.

[51] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny parafii pw. św. Jadwigi w Białogardzie z 3 stycznia 1995 r.

[52] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z duszpasterskiej wizytacji wstępnej z 13 lutego  2001 r.

[53] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z duszpasterskiej wizytacji wstępnej z 27 lutego  2006 r.

[54] APJ, akta bez sygn., Dekret powizytacyjny parafii pw. św. Jadwigi w Białogardzie z  26 czerwca 2006 r.

[55] APJ, akta bez sygn., Spis inwentarza parafii pw. św. Jadwigi, Białogard 30 listopada 2005; Tamże, Aneks do inwentarza parafii pw. św. Jadwigi, Białogard 9 grudnia 2010 r.

[56] K. Pawłowska, Mówią o nim „nasz dom”, „Gość Koszalińsko-Kołobrzeski”, dodatek do „Gościa Niedzielnego”, nr 34/700, s. 4.

[57] Tamże, s. 4-5.

[58] Z. Jordanek, Białogard w latach 1945-1998, w: Białogard 1299-1999…, s. 194.

[59] SDKK 2012, s. 103.

[60] K. Pawłowska, Mówią o nim „nasz dom”, „Gość Koszalińsko-Kołobrzeski”, dodatek do „Gościa Niedzielnego”, nr 34/700, s. 4-5.

[61] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z wizytacji mienia kościelnego z 10 czerwca 2011 r.

[62] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z wizytacji mienia kościelnego  z 2 marca 2001 r.

[63] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z duszpasterskiej wizytacji wstępnej z 4  października 1995 r.

[64] T. Czerwiński, Kapliczki i krzyże przydrożne w Polsce, Warszawa 2012, s. 12-13.

[65] Tamże, s. 26.

[66] T. Seweryn, Kapliczki i krzyże przydrożne w Polsce, Warszawa 1958, s. 10.

[67] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z wizytacji mienia kościelnego z 22 września 1995 r.

[68] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z wizytacji mienia kościelnego z 10 grudnia 2005 r. 

[69] APJ, akta bez sygn., Dokumenty z wizytacji mienia kościelnego z  2 marca 2001 r.

[70] J. Stefański, Liturgia dla każdego, Gniezno 1995, s. 171-172.

[71] KKK, Poznań 2009, art. 1682, s. 404.

[72] KKK,  art. 1684, s. 404.

[73] Kodeks Prawa Kanonicznego (KPK), Poznań 2008, kan. 1240 § 1, s. 487.

[74] APA, Wywiad z ks. E. Kaczorem, z dnia 28 maja 2014 r.

 

Powrót